bä-dü| de
Gänggele Drylose Das sy mir

Mit ä u nid mit e

«I bi e totale Bärn Fän u schribe gärn Slams. Drum hani mir denkt, wiso das nid verbinge u e Slam über Bärn schrybe? Dr Titu lutet: mit ä u nid mit e» - Célina Rohrbach, Outorin.

Bärn.

Auso Bärn mit ä u nid mit e. Gemäss offiziellem Bärndütsch Wörterbuäch würd mä korräkterwis z Meischtä mit e sägä. Mau abgseh vo däm isch d Usschprach weder es ä no es e sondern sones öppis zwüschä ä u e auso sones [ae], villech ghöret dirs wenis sägä, aber scho eher ä. Drum bi i so fräch u la das Wörterbuäch mau fürnä Momänt wäg.

I redä Bärndütsch wimes früecher gred het. Juschts Bärndütsch haut, urchigs, i weiss nid ob dirs kennet. Aber i zeigä näch süsch wini meinä, ufnes paarnä zilä, mit es paarnä Wort.

Z Läbä isch ja bekanntlech ä Reis. U genau drum nihmi öich mit ufnes Tüürli dür mini Lieblingsschtadt. Dir söuet aber näbscht dr Schtadt o dr Dialäkt lehrä kennä. Drum, achtet näch chly. Vorauem uf das «mit ä u nid mit e».

D Schtadt «Bärn». Diä mitem Münschter, mitem Güschä, mitem Fluss wo ä Schloufä het. Ja genau, d Aarä. Diä Schtadt mit dä vier grossä Houptgassä, mit dä Loubä oder dä Pflaschterschteinä am Bodä. Diä mit dä vilä Brüggä, mitem Rosägartä u em Dehei vo viernä Bärä.

I has ja gseit. Sehr viu mit ä u nid mit e.

Aber am meischtä ä uf ängem Ruum het immer no z Wort «äuä». Klar, s isch äuä dr Klassiker vo Bärn. Äuä so zimlech das, wo Jedä erwartet. Drum söt äuä o das wo i hiä verzeuä, z Wort «äuä» äuä mindischtens paar Mau enthautä. Äuä so acht Mau häti gseit. Aber o dert: Mit ä u nid mit e. Ä wi äuä haut.

Zrügg zur Schtadttuur.

Du chunsch mitem Zug z Bärn a. Bärn Houptbahnhof. Schtigsch us u loufsch hingärä zur Wäuä. Dert hets nöi ä Chrämerliladä namens Wäuä sibä. Hesch villech mau ir Zytig gläsä. Vo dert us chasch entweder obsi i Richtig Länggass oder nitzi zum Chocherpark oder Hirschägrabä. Mir tschaupä mau nitzi, auso abä, für aui diä wo mir nid chöi fougä. Aber fouget mir doch wyterhin. U ganz wichtig z Bärn: nid schlärpälä. Süsch ghörsch de d Tramschofförä.

Tram. Guets Schtichwort. Äs si diä vo Bärnmobiu. Di Rotä. Früächer sisi grüen gsi. Si fahrä vo Bümpliz i Oschtring, vo Brünnä iz Saali. Vom Wissäbüu a Bahnhof oder vo Worb iz Fischermätteli. U de gits no z Nüni. Das fahrt vom Wankdorf uf Wabärä. Auso, wosch mau ufä Güschä? De nimmsch z Nüni bis «Gurtäbahn» aber dänk dra: Für üs ischs dr Güschä.

Güschä mit ä u nid mit e.

Ufem Bärner Husbärg chasch grillierä, rodlä, einisch im Jahr vier Täg Musig losä, plöiderlä oder eifach mau chly ga löiä. Äs isch schono aamächelig dert obä. Öpä so guät wi Bärn vo obä. Drum, mach dä Ufschtieg uf 864 Meter ufä. Äs lohnt sech, du wirsch gseh.

Mir göh z Fuess wieder zrügg id Schtadt, diräkt zum Loebeggä. S isch Bärns Träffpunkt vo Muetter u Tochter, vo Vater u Sohn. Vo Fründä, Familiä, Tantä, Unglä u wytärä Bekanntä. Aber nimmschs gmüätlech gäu? Z Bärn muesch nämlech weder secklä, no hetzä, no juflä. Hiä düä mir tschirggä, flanierä oder schpazifizottlä.

Vom Loebeggä geits dürd Spitugass, verby am Chäfigturm u am Bäräplatz, bis zur Zytgloggä. Dr autbekannt Uhrturm isch eini vodä meischtbsuächtä Sehenswürdigkeitä z Bärn. Bi Google fingschs hützutags gschribä mit e. Aber, du weisch sicher was iz chunnt.

I säges haut mit ä u nid mit e.

Zyt zum Pöisälä. Zum Pöisälä ghörä Käfälä, Brünzlä u zum Käfälä u Brünzlä ghört Zytig läsä, chly laferä oder blöd schnurä. Mir höcklä üs i eis vo minä Lieblingskafis z Bärn. U da i ä Gwungernasä bi, fragi di: «Weisch eigentlech was ä Chleechuä, ä Plöörnüggu oder ä Chiubigigu isch?» Wed ufpasst hesch u das nid weisch, seisch i däm Fau eifach «äuä». «Schappo», sägi da numä.

Das si so Fragä wome sech d Zyt cha verplämperlä, wome zaagget, blibt hockä u nid vom Fläck chunt. Haub so wiud.

Aber iz göh mir no chly wytersch. Mir wei no hurti bim Münschter ga verbigschoue. Z Münschter, auso dr gross Turm wome eigentlech nid söt überseh. Umgäh vo luter chlynä Hüsli mit luter chlynä Baukön u luter chlynä Chemi ufm Dach. Z Münschter isch z fingä ir Münschtergass auso quasi ir Gass wo z Münschter isch. I hoffä du weisch wini meinä. Wenn nid, gscheh nüt Schlimmers. D Plattform näbem Münschter auso d Münschterplattform isch cheibä gäbig wed chly wosch ga ligä, d Zyt vergässä, Gschichtä schribä oder dis nächschte Schtadttüürli dür Bärn wosch planä.

Es Schtadttüürli, wis das isch gsi. Vorä Bärnerin z Bärn dür Bärn. U jedes Reisli geit mau z Änd. Aber mir wei nid chlöönä. Wüu Bekannti us Bärn wosech Züri Wescht nennä hei mau gseit «Irgendeinisch fingt z Glück eim». U wär weiss, villäch fingts ja di bi dim nächschte Bsuech z Bärn. U wenn nid, de uf au fäu bim Übernächschte. Bis denn lahsch dr Gring nid la hangä, äs isch aus haub so wiud. Eis gibi dr no mit ufä Wäg. Dänk immer dra: I säges mit ä u nid mit e.