bä-dü| de
Gänggele Drylose Das sy mir

Dr Dialäkt Bärndütsch

Verzeut vor Anna u vor Célina

Bärndütsch. Ar Anna u mi Dialäkt, aber o dr Name vo üsem Projekt. Obwou mir dr Dialäkt syt üsere Geburt kenne u churz druf abe o hei glehrt rede, hei mir syt dr Arbeit für Bärndütsch no viu drüber usegfunge. Bärndütsch isch nämlech nid gleich Bärndütsch. Es gyt extrem vili Arte u Usprägige vo üsem Dialäkt. Zum Bischpiu d Stadt-Bärnerinne u -Bärner rede es ganz angers Bärndütsch, aus d Lüt vom Bärner Oberland.

Nid nume d Ungerschiede vode einzelne Regione chöi e Herusforderig darschteue. O das mit dr Schrybwis cha mängisch chly es Gchnübu sy. Weme aber chly googlet, schtosst me schnäu uf z Bärndütsch Wörterbuech. Dört drin sy mau es paar Regle niedergschrybe worde. Bezüglech dr Schrybwis wird zwüsche offnige und gschlossnige Vokäu ungerscheidet. Ds chunnt bischpiuswis bim «ä» u bim «e» oder bim «i» und bim «y» zum Usdruck. Mir isch scho oft gseit worde «Dir Bärnerinne u Bärner säget ja sowiso di ganzi Zyt aues mit em ne ä». So isches äbe nid ganz. We ds «e» oder ds «i» unbetont sy, de schrybt me se äbe aus «e» oder «i». Das wäre när di sogenannte gschlossnige Vokäu. Weme se aber äbe schpezieu betont, de schrybt me se aus «ä» oder «y». U das sy di offnige Vokäu.

Mir hei auso würklech Äbete lang über das Thema gred u hei üs immer wieder d Frag gschteut, obs iz e «ä» oder e «e» , e «i» oder e «y» isch. D Anna het aube öpe füf Mau nachenang d Wörter gseit u betont u i ha müesse uselose, welä Buechschtabe dasmer müesse näh. Es isch e Fuer gsy.

Dermit dir verschtöht, wasmer gnau mit dem Auem meine, gyt öich d Anna grad es paar Bischpiu derzue. Schön bisch o mit derby du Gueti.

Merci viu mau, ds isch mir natürlech es Vergnüege.

Auso: Dis erschte Wort schteit o es paar mau uf üsere Websyte. U zwar ischs: «gänggele».

Auso: Ds isch natürlech nid gd z eifachschte Wort. Aber bi gänggele ischs eso. Ds erschte «ä» wird aus «ä» gschrybe. U zwar usem Grund, wüus klar betont isch. Auso «gänggele». Die zwöi nächschte «ä» wo fouge, wärde när beidi aus «e» gschrybe. Vilech ghört mes, wenis säge, die si nämlech unbetont: Aso «gänggele». Ds Angere isch, dass der erscht «ä» offe isch u der zwöit u der dritt gschlosse. We dir iz auso ds Wort «gänggele» mau e chly vor öich ufsäget, merket der, dass bim erschte «ä» ds Muu e chly wyter ufgeit und bi de angere zwöi eher e chly id Breiti. U weders nid merket, müesst ders eifach mau ganz extrem säge. Aso «gänggele».

Super, merci viu mau Anna. Ize chunnt nid nume es Wort, sondern es Sätzli. U zwar: «Mir rede der Dialäkt Bärndütsch».

Guet. Mir «rede». Da wärde beidi Vokau aus «e» gschrybe, wüu si unbetont sy. Und, wy der vori heit gmerkt, geit dört ds Muu o eher e chly id Breiti, weme die beide «e» seit. Hingäge ds Wort Dialäkt, u da hei d Célina u i würklech öpe e Viertuschtung lang dran umeghirnet, het e «ä», wüu dä wird nämlech klar betont. U ds Muu geit dört oh chly wyter uf. O bi «Bärndütsch» bruche mr ner natürlech immer dr «ä». Wie äbe bi Bärn.

Eh klar. Ize chöme mir mau no zum «i» u zum «y». Wie gsehts bir Ussag «Si sy gange» us?

Auso. Bim erschte Wort geits ja ums dütsche Wort «sie», aso d Mehrzau vo Lüt zum Bischpiu. Ds isch klar betont, aso gschlosse u ds Muu geit ja dört eher e chly id Breiti. Drum isches es «i». Aso «si». Ds zwöite Wort isch uf Dütsch «sind», aso im Bärndütsche es unbetonts, aso offnigs «i», u drum wirds hie aus Ypsilon gschrybe, auso es «y» u nid es «i». Aso «si sy».

Hey super, tiptop die Erklärig. Zum Schluss dr Klassiker, vorauem bi üsne Schtudiekollege u -Kolleginne, wo nid vo Bärn sy. Ds Wort «äuä».

Aso was isch das fürne Frag? Eigentlech ja ganz klar zwöi mau es «ä». Aber da mues me äbe säge, es chunnt ufe Kontext druf ah. Weme iz aso «äuä» im klassische Sinn brucht, aso zum Bischpiu äbe aus «äääuuääää», aso so à la «ja sicher nid», de wirds ganz klar mit zwöi «ä» gschrybe. Weme mitem «äuä» aber zum Bischpiu möcht säge, dass me wahrschinlech füüf Minute ds schpät chunnt, de seit me ja: «I chume äue füüf Minute schpeter.» Heit ders ghört? «I chume äue, nid äuä.» Auso korrekterwys würd mes dört eigentlech mitemne «e» am Schluss schrybe. Aber viu schribe äbe o eifach «äuä», aso mit zwöi «ä», wüus ja äbe oh eifach Kult isch.

Genau, da symer üs auso einig. Dir gseht: Es gyt sehr viu z beachte, weme uf Bärndütsch kommuniziert. Meh zude Regle finget dir im Bärndütsch Wörterbuech uf berndeutsch.ch. U süsch weder Frage heit, dörft dir natürlech gärn o üs schrybe.